Rozmowa z olinofrenopedagogiem Grażyną Kryjak-Lenart - założycielką i właścicielką Pracowni Diagnozy i Terapii Dziecka LOBUS w Suchej Beskidzkiej

Jakie są główne przyczyny występowania autyzmu u dzieci? Jakie zaburzenia powinny niepokoić rodziców?

Autyzm jest to zaburzenie rozwojowe, polegające na wystąpieniu nieprawidłowości w rozwoju funkcji mózgu dziecka. Zaburzenia te ujawniają się u dzieci w wieku od pierwszego do trzeciego roku życia. Jak dotąd nie są dokładnie znane przyczyny powstawania tych zaburzeń. Udowodniono jedynie, że taką przyczyną mogą być zaburzenia mechanizmów organicznych mózgu, odpowiedzialnych za kształtowanie się zachowań społecznych.

Podstawowymi objawami tej choroby są m.in.: trudności w relacjach społecznych, w komunikacji werbalnej i niewerbalnej, w rozwoju zabawy i wyobraźni, a także niechęć do zmiany przyzwyczajeń. Dziecko nie reaguje na swoje imię, nie bawi się tak jak jego rówieśnicy tylko schematycznie – układa w szeregi lub piętrzy przedmioty, jest wycofane, nie porozumiewa się  mową ani gestem, czasem stosuje częste powtórzenia zwane echolaliami.

Najczęściej dzieci z autyzmem mają problemy z odbieraniem bodźców sensorycznych. Przejawia się to np. nadwrażliwością na światło, dźwięki, dotyk, czy zapach. Z drugiej strony - autystycy mogą wykazywać niedowrażliwość na bodźce. Problemy sensoryczne stwarzają dla nich dodatkowe zagrożenie w kontaktach ze światem, gdyż choćby niedowrażliwość na dotyk może skutkować samookaleczeniami, niedowrażliwość na światło - uszkodzeniem wzroku od wpatrywania się w zbyt intensywne światło itp. Właśnie od pracy nad  sensoryzmami zaczyna się terapię z dziećmi autystycznymi.

Kiedy mogą pojawić się pierwsze objawy?

Autyzm cechuje ogromna różnorodność objawów i stopnia ich nasilenia. U dzieci z autyzmem stwierdza się wąski zakres zainteresowań i aktywności oraz niedostateczną zdolność zabawy, sztywność i opór wobec zmian. Często trwają godzinami w bezużytecznych czynnościach, godzinami mogą bawić się sznurkiem lub kręcić kółka samochodu, wolą ustawiać lub rozstawiać zabawki niż się nimi bawić.

Charakterystyczne jest zajmowanie się przedmiotami lub ich częściami, stereotypowe lub powtarzane manieryzmy ruchowe. Często występują zaburzenia ruchowe, jak chodzenie na palcach, hipotonia, stereotypie i apraksja (niemożność powtarzania gestykulacji i niedostateczna zręczność w wykonywaniu złożonych zadań ruchowych). Stereotypie mogą przypominać tiki. Są one bardziej nasilone u osób słabo funkcjonujących. Występują w postaci trzepotania rąk przy podnieceniu, ściskania lub lizania dłoni, przebieraniu palcami, skręcaniu włosów, wykręcaniu palców.

Mogą występować również samouszkodzenia, uderzania głową brak reakcji na dźwięki lub nietolerancja pewnych dźwięków; wycofywanie się z kontaktów dotykowych, pociąganie nosem, radość z wirowania na kręcących się przedmiotach i kręcenia się w kółko i zabaw antygrawitacyjnych. Częste są zaburzenia snu, nadmierne skupianie uwagi lub roztargnienie, chwiejny nastrój, zachowania destrukcyjne, niesprowokowana agresja i samookaleczenia.


Jak często autyzm występuje u dzieci?

Autyzm jest w wielu krajach jednym z najczęstszych zaburzeń rozwojowych. Według szacunków resortu zdrowia w naszym kraju minimum 6 na 1000 dzieci poniżej 8 roku życia cierpi na zaburzenia ze spektrum autyzmu, w tym 1-3 dzieci ma klasyczny autyzm. Z informacji posiadanych przez Główny Urząd Statystyczny wynika, że populacja autystyków w grupie wiekowej od 3 do 18 lat wynosi ponad 7 tysięcy osób. Te liczby mówią same za siebie. Im wcześniej problem zostanie zdiagnozowany i wprowadzi się intensywną terapię efekty będą szybciej widoczne.

Proszę powiedzieć, czy trudno jest zdiagnozować autyzm i jak powinna wyglądać właściwa diagnostyka?

Większość lekarzy nie ma wystarczającej wiedzy na temat zaburzeń autystycznych. Ponieważ autyzm jest zaburzeniem rozwojowym występującym w okresie intensywnego rozwoju dziecka, ma również istotne etapy przebiegu - od pierwszych objawów, do stopniowego narastania i utrwalania się jego objawów oraz pogłębiania się niepełnosprawności. Stąd bardzo ważne jest jak najszybsze zdiagnozowanie choroby i rozpoczęcie intensywnej terapii, dostosowanej do indywidualnych potrzeb dziecka.

Diagnoza autyzmu opiera się na obserwowaniu wzorców zachowań, które pojawiają się u dziecka pomiędzy osiemnastym miesiącem, a trzecim rokiem życia. Czasem może być tak, że po okresie prawidłowego rozwoju u dziecka następuje regres, dziecko zdaje się ono wycofywać, tracić nabyte wcześniej umiejętności.
Poprawna procedura diagnostyczna powinna przebiegać z udziałem psychologa, pedagoga specjalnego i lekarza psychiatry wyspecjalizowanych w problematyce autyzmu.

Jak długo od rozpoczęcia terapii rodzice powinni spodziewać się postępów w rozwoju swoich pociech?

Pierwsze zajęcia z dziećmi, u których zdiagnozowano autyzm, są bardzo trudne. Po kilku zajęciach są już jednak widoczne postępy. Same ćwiczenia w poradni jednak nie wystarczają. Zajęcia, które tu przeprowadzamy to ułamek całej terapii. Środowisko domowe też musi być zaangażowane, musi nawiązać relacje z dzieckiem i pomóc mu rozwijać się. Bez współpracy rodziców skuteczna terapia nie jest możliwa. Czasem starsze rodzeństwo też pomaga prowadzić pewne ćwiczenia.

Największe postępy w terapii są widoczne w pierwszej fazie. Niesamowitym naszym sukcesem było nauczenie dziecka całkowicie wyłączonego po kilku kolejnych wizytach utrzymywania kontaktu wzrokowego, podawania ręki na przywitanie, czy wykonania tradycyjnego gesty machania ręką na do widzenia.

We września 2009 roku w Suchej Beskidzkiej założyła Pani Pracownię Diagnozy i Terapii Dziecka LOBUS. Dlaczego akurat taka placówka?

Autyzmem zajmuję się od skończenia studiów. Droga zawodowa i moje zainteresowania powodowały ciągłe poszerzanie wiedzy na ten temat. Prowadzenie indywidualnej i grupowej terapii na poziomie przedszkolnym i szkolnym dawało widoczne, korzystne zmiany w funkcjonowaniu dzieci nią objętych.

Z kolei kontakt zawodowy z placówkami diagnostyczno-terapeutycznymi w Krakowie, Skawinie i Opolu spowodował, że zauważyłam niepokojące zjawisko - dzieci z powiatu suskiego są diagnozowane bardzo daleko od miejsca zamieszkania, a formy pomocy przy organizowaniu terapii nie są wystarczające. Dlatego też postanowiłam powrócić do swojego rodzinnego miasta i tutaj otworzyć LOBUS - Pracownię Diagnozy i Terapii Dziecka. Pierwszą Specjalistyczną Niepubliczną Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w Powiecie Suskim. Placówka została wpisana w rejestr niepublicznych placówek Starosty Suskiego.

  Czy dziecko z zaburzeniem rozwoju, jakim jest autyzm, ma w przyszłości szansę na samodzielne życie w przyszłości?

Najnowsze trendy w leczeniu autyzmu każą go postrzegać jako złożony problem natury zdrowotnej, który można rozwiązać nie tylko za pomocą interwencji medycznej ale przede wszystkim psychologiczno-pedagogicznej terapii. Takie podejście daje najlepsze rezultaty, gdyż w przypadku wczesnego wykrycia, opracowania programu terapeutycznego, współpracy rodziców, autyzm może zostać zniwelowany, zahamowany.

Postępowanie terapeutyczne i edukacyjne proponowane przez Pracownię LOBUS  nastawione jest na osłabienie zaburzeń sensorycznych, będących przyczyną zachowań stereotypowych i agresywnych, a w dalszej kolejności na rozwijanie możliwości poznawczych dziecka oraz jego umiejętności społecznych tak, aby potrafiło ono jak najlepiej poradzić sobie w przedszkolu, czy systemie szkolnym, a później w samodzielnym dorosłym życiu.

W Polsce działa kilka organizacji pożytku publicznego, które zajmują się Autyzmem, m.in. Fundacja Synapsis, Fundacja Prodeste z Opola, Oddziały Krajowego Towarzystwa Autyzmu, Fundacja Wspólnota Nadziei spod Krakowa i wiele innych. Organizują one wiele form pomocy dla dzieci i młodzieży z autyzm.

źródło: Pracowna Diagnozy i Terapii Dziecka LOBUS w Suchej Beskidzkiej i Głos Beskidzki

ARTYKUŁ PROMOCYJNY